Wetenschapper knutselt met menselijk dna

Kort geleden schokte Chinese onderzoeker He Jiankui de wetenschappelijke wereld. Hij zou de eerste genetisch gemodificeerde baby’s op de wereld hebben gezet. Zijn drijfveer: een nieuw soort mens maken.

Meer dan honderd vakgenoten hebben geschokt gereageerd op het nieuws. Ze vinden zijn dna-experimenten ‘gestoord’. Aanvankelijk werd gedacht dat het een broodje-aap-verhaal was, maar niets blijkt minder waar, nu de wetenschapper zijn data heeft gepresenteerd op een grote internationale conferentie in Hongkong.

Bezwaren rond veiligheid en ethiek

Volgens He Jiankui is het dna van de twee babymeisjes Lulu en Nana zo aangepast dat ze minder vatbaar zijn voor pokken, cholera en het hiv-virus. Voor hun ouders was dat belangrijk, omdat hun vader hiv heeft.

He heeft de relatief nieuwe CRISPR-Cas techniek gebruikt om het dna te modificeren. Over deze techniek moet eerst de discussie aangegaan worden rondom de veiligheid en ethiek van het gebruik ervan. Wetenschappers hebben namelijk nu nog geen idee wat de consequenties zijn van het aanpassen van genen.

Als CRISPR-Cas eenmaal klaar is om ingezet te worden, zou dat in eerste instantie voor ziektes zijn waar geen alternatieve oplossing voor is. Voor hiv zijn echter voldoende alternatieven om besmetting te voorkomen. He Jiankui is daar met zijn experiment volledig aan voorbij gegaan en heeft gezonde baby’s gemuteerd.

Wat is CRISPR-Cas

Het revolutionaire CRISPR (clustered regularly interspaced palindromic repeats) heeft de wetenschap op zijn kop gezet. Met deze techniek kan dna gemodificeerd worden met een bijzonder grote precisie. De mogelijkheden lijken eindeloos: van het bestrijden van malaria tot het creëren van koeien zo klein als een Yorkshire terriër.

CRISPRs zijn stukjes virus-dna die zijn opgeslagen in het dna van bacteriën, en werken als het geheugen van het afweersysteem, zo kunnen bacteriën hun belager herkennen, als ze worden aangevallen door een virus. De bacteriën verdedigen zich vervolgens tegen het virus door middel van Cas-eiwitten die al het dna in hun buurt kapot dat lijkt op de CRISPR die is opgeslagen door de bacteriën.

Dit bacteriële afweersysteem kan gebruikt worden om heel nauwkeurig veranderingen aan te brengen in elk dna naar keuze, of het nu gaat om dna van planten, dieren of mensen. Dat wordt gedaan door de Cas-eiwitten op pad te sturen met materiaal dat een gen kan herkennen waarin een erfelijke afwijking voorkomt. Dat eiwit knipt in de buurt van de erfelijke afwijking het genoom open. De breuk wordt vervolgens hersteld met een stukje dna waarin de fout is hersteld.

Nieuwe levensvormen

Met deze techniek is het mogelijk om de evolutie te veranderen van alle levensvormen op aarde. Je kunt hiermee niet alleen ziektes de wereld uit helpen, maar compleet nieuwe levensvormen scheppen. Wat de gevolgen hiervan zijn op de natuur, is onduidelijk. Daarom is het van zeer groot belang om uiterst voorzichtig te zijn met CRISPR-Cas en een maatschappelijke discussie te voeren over de vraag hoe ver we überhaupt moeten willen gaan met deze wijze van genmodificatie.